[ad_1]
Εμβληματικές εικόνες της Ελληνίδας φωτογράφου Έλλης Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη, πιο γνωστή ως Nelly’s, τράβηξαν τη διεθνή προσοχή στα ταραχώδη χρόνια του Μεσοπολέμου της χώρας, εμπνέοντας γοητεία και μερικές φορές προκαλώντας διαμάχες.
Πιο γνωστό Με το ψευδώνυμό της Nelly’s, η Έλλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη ήταν πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία και πρωτοπόρος φωτογράφος χορού που απαθανάτισε επίσης διαφορετικές πτυχές της Ελλάδας. Αν και η δουλειά της κάποτε κοσμούσε το εξώφυλλο περιοδικών σε όλο τον κόσμο, δεν είναι πλέον ευρέως αναγνωρισμένη διεθνώς.
Τώρα, η Nelly’s είναι το θέμα μιας αναδρομικής έκθεσης που διοργανώνει το Μουσείο Μπενάκη, με στόχο να ξανασυστήσει την καλλιτέχνιδα στο κοινό 25 χρόνια μετά τον θάνατό της. Η ζωή της κάλυψε σχεδόν ολόκληρο τον 20ο αιώνα – πέθανε το 1998 σε ηλικία 98 ετών – και σημαδεύτηκε από την περιπέτεια, τη γοητεία και την ικανότητα να επανεφεύρει τον εαυτό της μέσα στις αντιξοότητες.
Η «Nelly’s» –η έκθεση– παρουσιάζει τη δουλειά της σε ενότητες που επικεντρώνονται στις τρεις πόλεις όπου πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της και που διαμόρφωσαν το όραμά της: Δρέσδη, Αθήνα και Νέα Υόρκη.
Σχεδόν 350 εικόνες έχουν επιλεγεί από το τεράστιο προσωπικό της αρχείο, το οποίο δώρισε στο Μουσείο Μπενάκη το 1984. Εισάγουν τον θεατή στα στυλ που υιοθέτησε κατά τη διάρκεια της 45χρονης καριέρας της και στα πολυάριθμα ασπρόμαυρα και τεχνικές έγχρωμης φωτογραφίας με τις οποίες πειραματίστηκε κατά τη διάρκεια των δεκαετιών. Αυτές οι πρωτότυπες εικόνες συμπληρώνονται από περίπου 150 ψηφιακές εκτυπώσεις που έγιναν από τα αρνητικά της, καλύπτοντας τυχόν αφηγηματικά κενά. Επιμέλεια της Αλίκης Τσιργιαλού – επικεφαλής επιμελήτριας του φωτογραφικού αρχείου του Μουσείου Μπενάκη – η έκθεση είναι αποτέλεσμα χρόνων μελέτης και αρχειοθέτησης του έργου του φωτογράφου.
Με τολμηρές απόψεις, αυτές οι εικόνες βοήθησαν να διαμορφωθεί η βάση για την ανάπτυξη της μεταπολεμικής ελληνικής φωτογραφίας, ενώ πυροδότησε επίσης τη συζήτηση για τις αναπαραστάσεις της για την κλασική ελληνική φόρμα.
Η Ρωσίδα μπαλαρίνα Elizaveta (Lila) Nikolska βγαίνει στον αέρα στην Ακρόπολη το 1930.
© Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Nelly’s/Μπενάκη
Ξεριζώθηκε
Γεννημένη το 1899 στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας, η Nelly’s σπούδασε στο γαλλικό σχολείο της πόλης πριν φοιτήσει στο Ομηρικό Παρθεναγωγείο της Σμύρνης. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 1919, βίωσε από κοντά τα τραγικά γεγονότα αυτού που έγινε γνωστό ως Σφαγή στο Αϊδίνι. Η οικογένειά της ξεριζώθηκε από τη γενέτειρά της, καταφεύγοντας στη Σμύρνη στην αρχή του ελληνοτουρκικού πολέμου.
Στα 20 της έφυγε με τον αδερφό της για τη Δρέσδη, για να σπουδάσει ζωγραφική και μουσική. Για να πληρώσει τους λογαριασμούς της, η Nelly’s στράφηκε στη φωτογραφία, μελετώντας με διακεκριμένους επαγγελματίες σε εκείνη την πόλη. Εκείνη την περίοδο γνώρισε τον μέλλοντα σύζυγό της, τον πιανίστα Άγγελο Σεραιδάρη.
Αν και βρισκόταν στο εξωτερικό όταν οι ελληνικές κοινότητες της Μικράς Ασίας εκδιώχθηκαν από τις τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις το 1922, η Nelly’s ήταν, όπως και τόσοι άλλοι άνθρωποι, συντετριμμένη από τα γεγονότα που συνέβησαν στην ανατολική ακτή του Αιγαίου. Η ίδια συγκαταλέγεται μεταξύ των εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων που εγκαταλείποντας την πατρίδα τους για μια νέα αρχή, βοήθησαν στην αναζωογόνηση της Ελλάδας με τις πολιτιστικές τους παραδόσεις, τις δεξιότητες και τη δημιουργικότητά τους.
Μέλη της Χορωδίας των Ωκεανίδων κάνουν πόζα στο Αρχαίο Θέατρο Δελφών, 1927.
© Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Nelly’s/Μπενάκη
Laurie Amos, 1955.
© Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Nelly’s/Μπενάκη
Η Nelly’s μετακόμισε στην Αθήνα την άνοιξη του 1924 –η οικογένειά της είχε χάσει τότε την περιουσία της– και άνοιξε ένα φωτογραφείο στην οδό Ερμού. Ήταν μια τολμηρή απόφαση να δημιουργήσω ένα κατάστημα στο κέντρο της πόλης με υψηλό ενοίκιο, δουλεύοντας ως άγνωστος φωτογράφος που ανταγωνίζεται σε μια ανδροκρατούμενη βιομηχανία. Το μόνο που είχε καταφέρει να φέρει από τη Δρέσδη ήταν ο φωτογραφικός της εξοπλισμός, οι γνώσεις που απέκτησε ως φοιτήτρια, το πάθος της και η εργασιακή της ηθική. Η Nelly’s ειδικεύεται στα πορτρέτα καθώς και στη φωτογραφία χορού και γυμνού. Σύντομα στο στούντιό της συρρέουν πλούσιοι Αθηναίοι, μεταξύ των οποίων και μερικοί από τους πιο αξιόλογους Έλληνες της περιόδου. Ο ποιητής Κωστής Παλαμάς ήταν ανάμεσα στους υπηκόους της, όπως και ο φημισμένος πολιτικός Ελευθέριος Βενιζέλος και άλλοι πολιτικοί, μαζί με διάφορες καλλονές της εποχής, θεατρίνες, καλοντυμένες Αθηναίες κυρίες με τα νυφικά τους και μέλη της βασιλικής αυλής.
Μεταξύ των πιο διάσημων πρώιμων φωτογραφιών της είναι αυτές που τράβηξε τον Οκτώβριο του 1925, μιας γυμνής Mona Paeva, πρώτης μπαλαρίνας της Opéra Comique, στον Παρθενώνα. Λίγες μέρες αργότερα οι φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν προκαλώντας σάλο στη συντηρητική ελληνική κοινωνία. Απτόητη από αυτή τη διαμάχη, απαθανάτισε μια παρόμοια σκηνή το 1930, αυτή τη φορά της Ρωσίδας χορεύτριας Elizaveta Nikolska στον αέρα, με τα διαφανή της ρούχα να επιπλέουν μπροστά από τις κολώνες του Παρθενώνα. Η σύνθεση παραμένει μια από τις πιο όμορφες χορευτικές εικόνες όλων των εποχών και σήμερα συνδέεται διεθνώς με τον φωτογράφο.
Πορτρέτο της φωτογράφου Nelly’s, τραβηγμένο από τον μέντορά της Franz Fiedler στη Δρέσδη, 1923.
© Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Nelly’s/Μπενάκη
© Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Nelly’s/Μπενάκη
Η Nelly’s αιχμαλώτισε το πνεύμα του ελληνισμού όπως εκφραζόταν εκείνη την εποχή. προσπάθησε να συνδέσει το παρόν της χώρας με το ένδοξο παρελθόν της. Βρήκε έμπνευση παρακολουθώντας τις Δελφικές Γιορτές του 1927 και του 1930, που διοργάνωσαν ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός και η σύζυγός του, χορεύτρια Εύα Πάλμερ. Φωτογράφισε μέλη της Χορωδίας των Ωκεανίδων στον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών και απαθανάτισε εικόνες γυμνών αθλητών στο αρχαίο στάδιο των Δελφών, με τις πόζες τους να θυμίζουν αρχαία ελληνικά γλυπτά.
Φωτογράφισε επίσης τις περιοδείες της στην Πελοπόννησο και την Κρήτη και άρχισε να ταξιδεύει στη Σαντορίνη. Το 1929, ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού (ΕΟΤ) κυκλοφόρησε την πρώτη αφίσα με μια από τις εικόνες της.
Την ενδιέφερε ιδιαίτερα να κατακτήσει την ελληνική ύπαιθρο και τους ανθρώπους της. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1930 και μετά, σε συνεργασία με τον ΕΟΤ, επανεξέτασε αυτό το θέμα, απαθανατίζοντας την ομορφιά της γης και τη γοητεία των ανθρώπων που συνάντησε. Μεταξύ 1935 και 1939, ο Nelly’s εργάστηκε σε επιτροπές για το Υπουργείο Τύπου και Τουρισμού της Ελλάδας. Ταξίδεψε στην Ήπειρο και την Κρήτη, συνοδευόμενη, όπως σημείωσε στο βιβλίο της «Αυτοπροσωπογραφία», από τους συντάκτες του ελληνικού ξενόγλωσσου περιοδικού En Grèce. Το περιοδικό, που κυκλοφόρησε στα αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά, είχε στόχο να προσελκύσει επισκέπτες στην Ελλάδα. Προώθησε τα φυσικά θαύματα της Ελλάδας, τους παραδοσιακούς οικισμούς και τους ντόπιους κατοίκους και έθεσε τα θεμέλια για τη διεθνή εικόνα της χώρας κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου.
Ο αθλητής Δημήτρης Καραμπάτης στην Ακρόπολη, 1925.
© Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Nelly’s/Μπενάκη
Από τη σειρά “Κατασκευές και κτίρια στη Νέα Υόρκη”, 1956.
© Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Nelly’s/Μπενάκη
Για την Παγκόσμια Έκθεση της Νέας Υόρκης του 1939, η Nelly’s ταξίδεψε με τον σύζυγό της στις Ηνωμένες Πολιτείες, παίρνοντας άδεια παραμονής 23 ημερών. Στο ελληνικό περίπτερο της έκθεσης, σχεδιασμένο από μαθητές των μεγάλων αρχιτεκτόνων Δημήτρη Πικιώνη και Αλεξάνδρας Μορέτη, η Nelly’s δημιούργησε μερικά από τα διακοσμητικά με τον καλλιτέχνη Γεράσιμο Στέρη. Η Nelly’s συνέβαλε επίσης με πέντε φωτογραφίες από τη σειρά ασπρόμαυρων κολάζ της με τίτλο “Parallelisms” και κέρδισε ένα βραβείο για τη σύνθεση της Σαντορίνης. χρησιμοποίησε το χρηματικό έπαθλο για να αγοράσει νέο φωτογραφικό εξοπλισμό. Άλλοι σημαντικοί Έλληνες καλλιτέχνες που συμμετείχαν ήταν οι Κωνσταντίνος Παρθένης, Νίκος Εγγονόπουλος, Γιώργος Ζογγολόπουλος και η φωτογράφος Βούλα Παπαϊωάννου.
Μετά το τέλος της Παγκόσμιας Έκθεσης, η Nelly’s παρέμεινε στη χώρα, με την υποστήριξη της ομογενειακής κοινότητας, και οργάνωσε μια σειρά από παρουσιάσεις και διαλέξεις. Δημιούργησε με δικά της έξοδα ένα φωτογραφικό άλμπουμ με τα καλύτερα τοπία της και το παρουσίασε στην Eleanor Roosevelt, σύζυγο του προέδρου των ΗΠΑ Franklin D. Roosevelt. Τον Δεκέμβριο του 1940 δημοσιεύτηκε στο εξώφυλλο του περιοδικού Life, η φωτογραφία της με έναν Ευζώνη μπαγκάζ μπροστά από τον ναό του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα. Ήταν άλλο ένα παράδειγμα εικόνας που έστρεψε τα διεθνή φώτα στην Ελλάδα. Το εξώφυλλο του περιοδικού, σε συνδυασμό με τις νίκες του ελληνικού στρατού στα αλβανικά υψίπεδα κατά την αποτυχημένη επίθεση της Ιταλίας, οδήγησαν σε αύξηση της διεθνούς υποστήριξης προς την Ελλάδα.
Μουσικοί στην Κρήτη, 1939.
© Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Nelly’s/Μπενάκη
Τα αμερικανικά χρόνια
Για την Παγκόσμια Έκθεση, η Nelly’s είχε αφήσει τον αδελφό της υπεύθυνο για το στούντιο της στην οδό Ερμού 18 στην Αθήνα. Με την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αποφάσισε να παρατείνει την παραμονή της στις ΗΠΑ και κατέληξε να ζει εκεί για σχεδόν 30 χρόνια. Όταν αργότερα μίλησε για τη ζωή της στην Αμερική, η Nelly’s συνήθως επικεντρωνόταν στις θετικές της εμπειρίες και στις πολλές επιτυχίες της. Συνάντησε τις πιο σκληρές πραγματικότητες της ζωής ως καλλιτέχνης και στη Νέα Υόρκη, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών δυσκολιών και του σκληρού ανταγωνισμού από τους συνομηλίκους της, αλλά η εθνική ελληνική κοινότητα, με επικεφαλής Έλληνες εφοπλιστές που γνώριζαν μεγάλη οικονομική επιτυχία εκείνη την εποχή, δεν εγκατέλειψε αυτήν.
Άνοιξε ένα φωτογραφείο στη Νέα Υόρκη παρόμοιο με αυτό της Αθήνας και για άλλη μια φορά σημαντικοί Έλληνες της εποχής της πόζαραν. Στη λίστα περιλαμβάνονταν η ηθοποιός Κατίνα Παξινού, ο συλλέκτης έργων τέχνης και γκαλερίστας Αλέξανδρος Ιόλας –άγνωστος τότε στην Ελλάδα– και ο πρωτοπόρος γιατρός Γεώργιος Παπανικολάου. Επίσκεψη έκανε και ο Αριστοτέλης Ωνάσης. Για να διακοσμήσει τους κοινόχρηστους χώρους του νέου του δεξαμενόπλοιου «Olympic Torch», ο μεγιστάνας της ναυτιλίας παρήγγειλε τεράστιες μεγεθύνσεις των ελληνικών φωτογραφιών τοπίων που είχε τραβήξει η Nelly’s. Οι δύο Έλληνες, και οι δύο από τη Μικρά Ασία, έγιναν φίλοι και οι φωτογραφίες με τα χρόνια τους δείχνουν να συνομιλούν σε διάφορα κοινωνικά περιβάλλοντα.
Στα 27 της χρόνια μακριά από την Ελλάδα, η πάντα ανήσυχη Nelly’s έμαθε για τις νέες τάσεις στη φωτογραφία και ασχολήθηκε με τις έγχρωμες εικόνες και τη διαφήμιση. Όταν όμως επέστρεψε στην Ελλάδα το 1966, επέλεξε να μην συνεχίσει την καριέρα της. Το κοινό δεν τη θυμόταν πια, αλλά, όπως είπε η Nelly στο βιβλίο της, “Ούτε εγώ έδωσα σημεία ζωής». Η αποξένωση κράτησε μέχρι τον Νοέμβριο του 1975, όταν η δημοσιογράφος Μαρία Καραβία συνάντησε τον φωτογράφο και έγραψε μια σειρά άρθρων για τη ζωή και το έργο της στην εφημερίδα Καθημερινή. Από αυτές τις ιστορίες, η καλλιτέχνις και οι κάποτε γιορτασμένες εικόνες της ανακαλύφθηκαν ξανά. Η ελληνική κοινωνία την αγκάλιασε ξανά και η πολιτεία τίμησε επίσημα την προσφορά της στον καλλιτεχνικό χώρο της χώρας. Η ανανεωμένη προσοχή σε αυτήν κέντρισε επίσης το ενδιαφέρον για την ιστορία της ελληνικής φωτογραφίας – κατανοητό, αν σκεφτεί κανείς πόσο πίσω έφτασε το σύνολο της δουλειάς της.
Η νέα έκθεση του Μουσείου Μπενάκη την φέρνει ξανά στο επίκεντρο, σχεδόν μισό αιώνα μετά τη δημοσίευση των άρθρων της Καραβία και ακριβώς στην ώρα της για να συμβάλει στον εορτασμό της 50ής επετείου του τμήματος φωτογραφικού αρχείου του μουσείου.
[ad_2]
Source link
