Ο όμορφος Μάης και η σκόνη του χρόνου

Τα πρώτα χρόνια μετά τα γεγονότα του Μαΐου του 1968, οι νεανικές εξεγέρσεις – οι οποίες συνεχίστηκαν με παρόμοιες μορφές μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1970 -, ο «όμορφος γαλλικός Μάης» είχε αναδειχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα ορόσημα του 20ού αιώνα. Τη ρομαντική εξύμνηση των εν λόγω κινημάτων ακολούθησε η κριτική της επαναστατικής πρωτοπορίας μιας γενιάς η οποία θεωρήθηκε υπεύθυνη για την κατάρρευση της αυθεντίας και για τη νομιμοποίηση της βίας στους δρόμους. Αν και το 2023 έχουμε την αναγκαία απόσταση για να αποτιμήσουμε όσα συνέβησαν εκείνη τη μακρινή εποχή, πολλοί από εμάς τείνουμε να τη βλέπουμε με τα μάτια του σήμερα. Αναμφίβολα, οι εξεγέρσεις επιτάχυναν την εξέλιξη των ηθών στον ευρω-ατλαντικό κόσμο, ανέδειξαν κοινωνικοπολιτικές ουτοπίες και αψήφησαν όλες τις όψεις της εξουσίας – όλα τούτα σε περιβάλλον θριαμβεύοντος καπιταλισμού – με αποτέλεσμα κάποια πρόοδο στο πεδίο της νομοθεσίας και των ηθών.

Τα σημερινά ερωτήματα σχετικά με την ανάλυση του ’68 είναι, νομίζω, τα εξής: Μπορούμε ακόμα να συνδέουμε το παρόν μας στη Δύση με εκείνα τα γεγονότα; Μήπως το πέρασμα του χρόνου έχει διευρύνει υπερβολικά το χάσμα ανάμεσα στον κόσμο του 1968 και τον κόσμο του 2023; Και πώς επηρεάζει την κρίση μας για την ιστορία η παρούσα συγκυρία της παγκοσμιότητας και της permacrisis; Συχνά, οι απαντήσεις αποκαλύπτουν πλάνες της λογικής που προκύπτουν από την, κατά τη γνώμη μου, μηχανιστική εκτίμηση του ’68 – η οποία οφείλεται κυρίως στο ότι ο «Μάης» συνέβη σ’ ένα αρκετά διαφορετικό περιβάλλον από το σημερινό. Σ’ εκείνο το περιβάλλον, η υπόθεση της Αλγερίας είχε προκαλέσει απότομη πολιτικοποίηση με μηδενιστικές αναζωπυρώσεις: μέχρι τότε, ο μηδενισμός ενέπνεε τα κινήματα ανατροπής στο πλαίσιο απολυταρχικών, όχι δημοκρατικών, καθεστώτων. Η αμφισβήτηση και η βία – που κατέληξαν σε μια κυρίαρχη πολιτική κουλτούρα – απευθύνονταν τότε στην αποικιοκρατική Γαλλία και στους κληρονόμους της, στις ΗΠΑ, που συνέχιζαν τον πόλεμο στην Ινδοκίνα με άλλα μέσα. Παραλλήλως, ο πειρασμός της αριστερής τρομοκρατίας δεν περιοριζόταν στη βία των δρόμων αλλά αφορούσε τη σφαίρα των ιδεών: πράγματι, η ιδεολογική τρομοκρατία που αποτελεί σήμερα ένα είδος κατεστημένου μπορεί να αποδοθεί εν μέρει στα γεγονότα του 1968. Οι εξεγερμένοι προσπάθησαν να αντικαταστήσουν τον αυταρχισμό του ευρωπαϊκού χριστιανισμού με πολιτικές θρησκείες όπως ήταν ο μπολσεβικισμός – ο ορθόδοξος μαρξισμός, γενικότερα -, ο μαοϊσμός και οι λατινοαμερικανικές εκδοχές των αντι-αποικιοκρατικών κινημάτων, τις οποίες οι γάλλοι φοιτητές και εργάτες εξιδανίκευαν σε μια προοπτική ανατροπής του δυτικού τρόπου ζωής.