Φιλοσοφία εκτάκτου ανάγκης – ΤΟ ΒΗΜΑ

Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι σαν τον σχοινοβάτη που προσπαθεί να ισορροπήσει στο ισχνό του σύρμα, ενώ λυσσομανούν γύρω του κάθε λογής καταιγιστικές μεταβολές του απρόοπτου. Αποθησαυρίζει στιγμές, εξακολουθεί να πιστεύει παρά τις αλλεπάλληλες κρίσεις στην πρόοδο, αλλά δεν έχει ποτέ τον χρόνο με το μέρος του – γιατί ο χρόνος έχει κάτι στο βάθος του διαβολικό: μας διαβάλλει έναντι του ίδιου μας του εαυτού, παραχαράσσει πρόσωπα, κορμιά και πολιτισμούς, χειραγωγεί στον θάνατο. Αν σταθούμε παράμερα και τ’ αναλογιστούμε με ταρτουφική σοβαρότητα όλα αυτά σαν ν’ αναπολούμε ήδη το πεπρωμένο ασημαντότητας που μας αναλογεί, ίσως μια μελαγχολία αρχίσει να ποιητικοποιεί το παρόν μας. Αν λόγω παιδείας ή ιδιοσυγκρασίας δεν μας ταιριάζει η τέχνη ή η θρησκευτική πίστη, τότε μπορεί και ν’ αναζητήσουμε υπαρξιακή παρηγοριά στη φιλοσοφία.

Τι θέση έχει σήμερα η φιλοσοφία στον δημόσιο χώρο; Αν ρωτήσετε τους μαθητές της Β΄ Λυκείου, θα σας απαντήσουν με βάση το σχολικό τους εγχειρίδιο ότι είναι κάτι δυσνόητο που τους προκαλεί επαναλαμβανόμενα χασμουρητά. Η ναρκισσευόμενη ασάφεια των γάλλων φιλοσόφων, ο τεχνικός χαρακτήρας της αναλυτικής φιλοσοφίας και, γενικότερα, ο ησυχαστικός αναχωρητισμός του φιλοσοφικού ιερατείου στα απομονωμένα πανεπιστημιακά του κάστρα σίγουρα δεν βοηθάει το ευρύ κοινό να νιώσει οικειότητα με τα έργα του στοχασμού. Αν απευθυνθείτε τυχαία σε κάποιον στον δρόμο ρωτώντας τον για ένα φιλοσοφικό βιβλίο που του έκανε εντύπωση, το πιθανότερο είναι να σας υποδείξει κάποιο εγχειρίδιο αυτοβοήθειας που τον ώθησε ν’ αλλάξει τρόπο σκέψης (όχι όμως και τρόπο συμπεριφοράς). Ο «κομφορμισμός του μη-κομφορμισμού» αυτών των εύπεπτων εγχειριδίων αισιοδοξίας τα καθιστά ιδιαιτέρως δημοφιλή, επειδή εκφράζουν ακριβώς τον φιλοσοφικό μηδενιστή της εποχής μας: τον άνθρωπο δηλαδή εκείνον που, σύμφωνα με τον Χρήστο Μαλεβίτση, εννοεί τη θαυμασιότητα της ύπαρξης, αλλά δεν μπορεί να εννοήσει την έσχατη διάσωσή της. Από το πρώτο σκαλί της διόλου αμελητέας εννόησης του θαύματος ως την τόνωση του ναρκισσισμού δεν μεσολαβεί και ιδιαίτερη απόσταση, ειδικά όταν η κουλτούρα της ηδονοθηρικής μας εποχής ευνοεί τη λατρεία του εγώ.